Geçmiş zamanla buluşan yazılar

1 Eylül 2016 22:05
A
a
Aşağıya aldığım alıntı yazı, elektronik postama gelmiş bir araştırma olup başlığı da: “1880’DE DİYARBEKİR VİLAYETİNE GELEN İLK ADLİYE MÜFETTİŞİNİN SERGÜZEŞTİ” Yazarı, Abdulhamit Kırmızı/İstanbul Şehir Üniversitesi

Özet: Haziran 1879’da Osmanlı adliye teşkilatı önemli bir ıslahat geçirdi. Vali ve diğer vilayet yöneticilerinin adliye işlerine müdahalesini önleyecek tedbirler yanında, müddeiumumilik ve adliye müfettişliği gibi yeni kurumlar ihdas edildi. Genç bir Arnavut, Ferid Bey, o zaman Malatya, Mardin ve Harput’u da içeren Diyarbekir vilayetinin ilk adliye müfettişi olarak atandı. Rus Harbi sonrasının perişaniyeti içinde açlık ve kıtlık ile mücadele eden vilayet, Ferid Bey zamanında çeşitli ayaklanmalara Osmanlı devletinin adliye teşkilatı 1879 yılında yapılan bir dizi ıslahatla büyük bir dönüşüm yaşadı. Adliye Nezareti’nin ilk teşkilat kanunu, nizamiye mahkemelerinin teşkilat kanunu, hem hukuk hem de ceza muhakematı usulleri kanunu bu yıl çıkarıldı. (Demek ki,137 sene geçmiş günümüze göre.m.h)

Teşkilat-ı Mehâkim Kanunu’nun tesis ettiği kurumlardan biri Adliye Müfettişliği idi. Adliye müfettişleri, adalet işlerinin düzgün yürümesi için mahkemelerin işleyişlerini teftişle mükellef, nezaretin takriri üzerine bizzat padişahın iradesiyle atanan, kanunlara vâkıf ve güvenilir olması beklenen, gezici memurlardır. Geziciydiler, çünkü senenin on ayını teftişte geçirmeleri ve merkezde ancak bir ay kalmaları isteniyordu. Adliye ıslahatı 1879’da ilk defa sadrazam olan Said Paşa’nın eseriydi. Adliye müfettişliği kurumu büyük ihtimalle İngilizlerin reform baskısıyla Osmanlı mahkemelerinin işleyişini denetleyecek Avrupalı müfettişler önermesine karşı aceleyle ihdas edilmişti. Zamanın Adliye Nazırı Ahmed Cevdet Paşa bu dönemde tercümeler yoluyla Fransa’dan alınan yeni usulün bizim halimize uymadığını, bu acele ıslahatın yanlışlarla dolu olduğunu, adli işlerde istihdam olunmamış binlerce adamın adliye memurları silkine ithal edildiğini, bunun da her tarafta mülkiye memurlarının şikayetlerine yol açtığını yıllar sonra Tezâkir’de yazacaktır. Ferid Bey de müfettiş olarak adliye silkine dahil edilerek Anadolu’ya müfettiş olarak gönderilenlerden biridir. Gerçi 1875’te Hersek İhtilali’nin tahkiki için teşekkül eden mahkeme-i fevkalade fahri başkitabetinde bulunmuştu. Ancak önceki ve sonraki görevleri tamamen mülkiyeyle ilgiliydi. Diyarbekir’e gelmeden önce son olarak Bulgaristan fevkalade komiser muavinliğinde bulunmuştu. O zamanlar Malatya, Mardin ve Siirt sancaklarını da içeren Diyarbekir vilayetine Eylül 1879’da Adliye Müfettişi sıfatıyla gönderilen Ferid Bey, bölgede on altı ay adli işleyişin en yetkili memuru olacaktır.

Yukarıdaki özet de, başarılı bir Adliye müfettişinden bahis edilirken Avrupa baskısı ile mahkemelerin teftiş edilmesi hususuna Adli müfettişler yetiştirme kurumu açmadan devlette kadro açılmış ve haylice kişi burada vazife almış. Sultan Hamid’in yedi defa makamı sadarete getirdiği Mehmet Sait Paşa, ilk sadareti olan 1879’da devreye almış. Ayrıca kitaptaki değerli devlet adamı Ahmed Cevdet Paşa’nın adeta islim arkadan gelsin dercesine husule gelen Said Paşa imalatı Fransız adli usulünün, ülkemize uymadığını Tezakir adlı değerli eserinde Adliye Nazırlığı uhdesinde olduğu halde hem şekva etmekte hem de Mecelle’yi ikmale koşturuyordu. Bu işe ülkemizde günümüzde 15 Temmuz vak’ası sonrasında yeniden yapılanma hamlesinde, Said Paşa yanlışlarına, Ahmed Cevdet Paşa eklemeleri aramaya muhtaç olmayalım diye not düşmek istedim.

AVLONYALI MEHMET FERİT PAŞA
Sayın Kırmızı’nın Diyarıbekir’de başarılı Adliye Müfettişi diye bahsettiği şahsiyet Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa olup 1852 yılında Yanya'da dünyaya gelmiştir. Pek olgun dönemi olan ve altmış iki yaşın­da San-Remo'da hayata veda etmiştir. Babası Mustafa Nuri Paşa Avlonya mutasarrıfıdır. Bilindiği gibi mutasarrıflık, Kaymakamlıktan büyük, vâlilikten dûn bir makamdır. Ferid Pa­şa'nın validesi Yanyalı meşhur Tepedelenli Ali Paşa sülâlesi­ne mensuptur. Ferid Paşa; tahsil hayatına Yanya'da başlamış olup, orta öğretimde diyebileceğimiz liseyi Rumların yönettiği bir mektepte okumuştur. Ayrıca özel dersler almak suretiyle bilgi ve becerisini arttırmıştır. Devlet-i âliye okur-yazar insana pek değer vermektedir. Bunun net bir misâlinin Ferid Paşa'nın daha 15 yaşında iken intisap ettiği Girid Adasının Resmo Be­lediye meclisinde kâtip olarak vazife almasında belli olmak­tadır. Târih 1870'i gösterdiğinde 18 yaşındaki Mehmed Ferid'i yine Girid'in Kandiye sancağı kitabet kaleminde görevde görmekteyiz. Girid Valisi Rauf Paşa kabiliyetini gördüğü genç Ferid'i maiyetine almış bulunmaktadır. Bu arada Mustafa Nuri Paşa Mostar'a tâyin edildiğinden mahdumu Mehmed Ferid'i de yeni vazifesinin bulunduğu Mostar'a beraberinde götürür. Genç Mehmed Ferid, Gaçka Sancağı yazı işleri müdürü ol­du. Tarih 1875 olup, yaşı 23 olmuştur. 1877’de kayma­kam olmuştur. Yaş 25’tir. Görev yeri ise Tiber'dir. 1293 rûmi tarihin karşılığı olan 1877’de çıkan meşhur Osmanlı-Rus savaşı, ülkemizin Rumeli topraklarını yakıp kavururken, askerî ve sivil ortak görevlere daima Ferid Paşa getirilir olmuştur. Bosna ve Hersek tümenlerinin başkâtipliği de ona emanet olunuyordu. Özel statülü Bulgaristan Prensliğini bir nevi gö­zetleme vazifesi olan komiser muavinliği, Ferid Paşa'nın uh­desinde olduğu halde karşımızda görülüyor. Oradan Diyarıbekir Adliye müfettişiliği peşinden de Konya Valiliğinin, Meh­med Ferid Paşa'nın dirayetli idaresine tevdi olunduğunu gör­mekteyiz. Târihler 1893'ü gösterdiğinde ise; Rumeli İslah Komisyon Reisliği uhdesine tevcih olunuyor. 14 Ocak 1903’de sadrazam olan Avlonyalı Mehmet Ferit Paşa 5 sene, 6 ay, 8 gün görevde kalmak suretiyle Sultan Abdülhamid ile birlikte çalışmışlardır. Fiemanillah
 
1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

e-gazete E-GAZETE
arşiv HABER ARŞİVİ
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat