Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanmanın kendisi veya boşanmanın sonuçları konusunda ortak bir iradeye ulaşamadığı durumda mahkemenin iddia, savunma ve delilleri değerlendirerek karar verdiği yargılama sürecidir. Sürecin sağlıklı takip edilebilmesi için ilk dilekçeden kanun yolu aşamasına kadar ileri sürülen vakıaların, taleplerin ve delillerin birbiriyle uyumlu olması önem taşır.
Boşanma sebebi, kusur iddiaları, velayet, nafaka veya tazminat gibi konular dosyanın kapsamını doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle bir boşanma avukatı ile yapılan değerlendirmede yalnızca boşanma talebi değil, davaya bağlı hak ve yükümlülüklerin de birlikte ele alınması mümkündür. Av. Özgür Onbaşı'nın aile hukuku sayfasında çekişmeli ve anlaşmalı boşanma ile velayet, nafaka, mal paylaşımı ve ziynet alacağı konularında hukuki hizmet sunulduğu belirtilmektedir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu sistematiği dikkate alındığında çekişmeli boşanma yargılamasının genel akışı şu şekilde özetlenebilir:
* Dava dilekçesinin hazırlanması ve davanın açılması
* Cevap ve devamındaki karşılıklı dilekçelerin sunulması
* Ön inceleme aşamasının tamamlanması
* Tanıkların dinlenmesi ve diğer delillerin değerlendirilmesi
* Gerekli dosyalarda sosyal inceleme yapılması
* Mahkemenin karar vermesi
* Şartları varsa istinaf kanun yoluna başvurulması
Dava dilekçesi neden belirleyicidir?
Çekişmeli boşanma davasının ilk temel belgesi dava dilekçesidir. Davacı taraf boşanma talebini hangi olaylara dayandırdığını, karşı taraftan hangi taleplerde bulunduğunu ve bu iddiaları hangi delillerle destekleyeceğini açık biçimde ortaya koymalıdır. Soyut ifadeler yerine uyuşmazlığa neden olduğu ileri sürülen olayların somutlaştırılması, yargılamanın ilerleyen aşamalarında hangi vakıaların tartışılacağının belirlenmesi bakımından önemlidir.
Dilekçede boşanmanın yanında velayet, kişisel ilişki, nafaka ve şartları varsa maddi veya manevi tazminat gibi talepler de gündeme gelebilir. Her talebin hukuki niteliği ve ispat ihtiyacı aynı değildir. Mal rejiminin tasfiyesi gibi bazı uyuşmazlıklar ise boşanma kararının otomatik sonucu sayılmaz ve ayrı bir dava konusu olarak değerlendirilebilir.
Cevap ve cevaba cevap aşaması nasıl işler?
Dava dilekçesinin karşı tarafa bildirilmesinden sonra davalı taraf cevap dilekçesiyle iddialara karşı savunmasını sunar. Davalı yalnızca boşanma talebine karşı çıkmakla yetinmeyebilir. Olayların farklı geliştiğini ileri sürebilir, kendi delillerini gösterebilir ve koşulları varsa karşı dava yoluna başvurabilir. Bu aşamada ileri sürülmeyen veya gerektiği şekilde somutlaştırılmayan hususlar daha sonra usul bakımından sorun oluşturabilir.
Dilekçeler aşamasında davacı cevaba cevap dilekçesi sunabilir. Davalı tarafın da buna karşı ikinci cevap hakkı bulunur. Böylece tarafların temel iddia ve savunma çerçevesi görünür hale gelir. Çekişmeli boşanma dosyalarında aynı olayın iki tarafça farklı anlatılması olağandır. Mahkemenin görevi anlatımlardan birini peşinen kabul etmek değil, uyuşmazlık konusu vakıaları sunulan ve toplanan deliller üzerinden değerlendirmektir.
Ön incelemede ne belirlenir?
Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme aşamasına geçilir. Bu aşamada usule ilişkin meseleler ele alınır, tarafların anlaştıkları ve uyuşamadıkları noktalar belirginleştirilir ve tahkikatta hangi konuların ispat edileceği çerçevelenir. Eksik ya da belirsiz taleplerin yargılama boyunca kendiliğinden düzeleceği varsayılmamalıdır.
Ön inceleme çekişmeli boşanma davasında yalnızca şekli bir aşama olarak görülmemelidir. Tanıkların hangi olaylara ilişkin dinletileceği, hangi kayıt veya belgelerin uyuşmazlıkla bağlantılı olduğu ve hangi taleplerin gerçekten tartışmalı kaldığı bu aşamadan sonra daha net hale gelir. Dosyanın kapsamı genişledikçe yargılamanın tamamlanma süresi de değişebilir.
Tanık ve diğer deliller nasıl değerlendirilir?
Tahkikat aşamasında tarafların dayandığı deliller incelenir. Tanık anlatımları çekişmeli boşanma davalarında sık kullanılan deliller arasındadır ancak tanığın taraflardan birinin yakını olması beyanı otomatik olarak değersiz hale getirmez. Mahkeme tanığın olayı nasıl bildiğini, anlatımın diğer delillerle uyumunu ve uyuşmazlık konusu vakıayla bağlantısını birlikte değerlendirir.
Yazışmalar, fotoğraflar, dijital kayıtlar, resmi belgeler ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi de dosyanın niteliğine göre gündeme gelebilir. Bununla birlikte bir verinin elde edilmiş olması, onun mutlaka kullanılabilir delil olduğu anlamına gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında hukuka aykırı şekilde elde edilmiş deliller dikkate alınamaz. Bu nedenle özellikle özel hayat ve haberleşme alanına ilişkin kayıtların dosyada kullanılmasında hukuka uygunluk ayrıca önem taşır.
Sosyal inceleme raporu her dosyada alınır mı?
Sosyal inceleme raporu her çekişmeli boşanma davasının zorunlu unsuru değildir. Ortak çocukların velayeti, çocukla kurulacak kişisel ilişki veya çocuğun yaşam koşullarının değerlendirilmesi gibi konuların bulunduğu dosyalarda mahkeme uzman incelemesine ihtiyaç duyabilir. Böyle bir durumda çocuğun üstün yararının değerlendirilmesine katkı sağlayacak sosyal inceleme çalışması yapılabilir.
İncelemede aile yapısı, ebeveynlerin yaşam koşulları, çocukla ilişkileri ve çocuğun ihtiyaçları gibi dosyayla ilgili unsurlar değerlendirilebilir. Düzenlenen rapor önemli bir değerlendirme aracıdır ancak kararın yalnızca bu rapora dayanacağı anlamına gelmez. Mahkeme sosyal inceleme sonucunu dosyadaki diğer bilgi ve delillerle birlikte ele alır.
Mahkeme kararında hangi konular ele alınır?
Tahkikat tamamlandığında mahkeme boşanma talebi hakkında hüküm kurar. Dosyadaki taleplere göre velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka ve tazminat gibi boşanmanın ferileri hakkında da karar verilebilir. Kusur değerlendirmesi özellikle tazminat gibi bazı talepler bakımından önem taşıyabilir. Her boşanma dosyasında aynı sonuçların doğacağı düşünülmemelidir çünkü talepler ve ispat edilen vakıalar dosyadan dosyaya değişir.
Kararın açıklanması ile kararın kesinleşmesi aynı aşama değildir. Gerekçeli kararın taraflara bildirilmesinden sonra kanun yolu açık olan hususlar bakımından başvuru yapılabilir. Tarafların medeni durumunun boşanmış olarak değişmesi bakımından da boşanma hükmünün kesinleşmesi gerekir.
İstinaf aşamasında ne incelenir?
İlk derece kararına karşı kanuni şartlar oluştuğunda istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf başvurusunda yalnızca sonuçtan memnun olunmadığının belirtilmesi yerine hangi hukuki veya maddi değerlendirmeye itiraz edildiğinin açık biçimde ortaya konulması önemlidir. İnceleme, ileri sürülen istinaf sebepleri ve kamu düzenine ilişkin hususlar çerçevesinde yürütülür.
İstinaf incelemesinin sonucu dosyanın özelliklerine göre değişebilir. İlk derece kararının hukuka uygun bulunması, kararın kaldırılması veya kanuni koşullara göre başka bir karar verilmesi gündeme gelebilir. Bazı uyuşmazlıklarda istinaf sonrasında temyiz yolu da kanuni şartlara bağlı olarak açık olabilir. Bu nedenle çekişmeli boşanma davasını yalnızca ilk derece yargılamasından ibaret görmek doğru değildir.
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?
Çekişmeli boşanma davası için her dosyaya uygulanabilecek sabit bir süre vermek doğru değildir. Tanık sayısı, delillerin toplanma biçimi, velayet incelemesi, bilirkişi ihtiyacı, tarafların usuli talepleri ve kanun yoluna başvurulması gibi unsurlar toplam süreyi etkileyebilir. Bu nedenle sürenin dosyanın kapsamına ve yargılama sırasında yapılması gereken işlemlere göre değiştiği kabul edilmelidir.
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanmanın süreç yapısı da aynı değildir. Anlaşmalı boşanmada eşlerin boşanma ve sonuçları konusunda ortak irade ortaya koyması uyuşmazlık alanını daraltabilirken çekişmeli davada tartışmalı vakıaların ve taleplerin değerlendirilmesi gerekir. Bu farklılık iki dava türünün yargılama akışını doğrudan etkiler.
Boşanma davası ücreti nasıl belirlenir?
Boşanma davası ücreti veya boşanma davası ücretleri araştırılırken iki farklı kalemin birbirine karıştırılmaması gerekir. Yargılama nedeniyle ortaya çıkabilecek giderler ile avukatlık hizmeti karşılığında kararlaştırılan ücret aynı nitelikte değildir. Dosyanın kapsamı, ileri sürülen talepler, karşı dava bulunması, delil yapısı ve kanun yolu aşamaları hukuki çalışmanın kapsamını etkileyebilir. Bu nedenle tek bir ücret rakamı bütün çekişmeli boşanma dosyalarını açıklamaz.
Anlaşmalı boşanma ücreti bakımından da dosyanın gerektirdiği hukuki çalışma esas alınır. Anlaşmalı ve çekişmeli dosyaların hazırlık ve takip kapsamları farklı olabileceğinden avukatlık ücretinin yazılı sözleşme ve yürürlükteki mesleki kurallar çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Başka bir dosyada belirlenen ücretin yeni bir uyuşmazlık için doğrudan ölçü kabul edilmesi sağlıklı değildir.
Süreçte hangi noktalar özellikle önem taşır?
Çekişmeli boşanma davasında belirleyici olan yalnızca çok sayıda delil sunmak değildir. İleri sürülen her vakıanın hangi talebi desteklediğinin anlaşılır olması, delillerin hukuka uygun elde edilmesi, çocuk bulunan dosyalarda çocuğun üstün yararının gözetilmesi ve kanun yolu aşamasına kadar usuli işlemlerin tutarlı yürütülmesi önem taşır. Dava dilekçesinden istinafa kadar her aşama bir önceki aşamada çizilen uyuşmazlık çerçevesiyle bağlantılıdır.
Bu nedenle çekişmeli boşanma sürecinde genel internet bilgisinden hareketle dosyanın sonucu veya süresi hakkında kesin varsayımlar yapmak yerine somut taleplerin ve mevcut delillerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Hukuki sonuç, tarafların iddia ve savunmaları ile mahkemece değerlendirilen delillerin bütününe göre şekillenir.