Geçtiğimiz hafta Artvin’de, dünyanın sayılı barajlarından olacak olan Yusufeli Barajı ile ilgili Sayın Cumhurbaşkanı’nın da katılımıyla baraj hakkında pek önemli bir töreni televizyonlardan seyrettik. Ülkemizin birçok alanda yaşadığı memnun edici gelişmelere, şahit olurken bu arada 25 Şubat 1950'de Çoruh isminden vazgeçilmiş, yerine Artvin adı verilen yeni ismi ile anılması mukarrer olan yani kararlaştırılan operasyon, İsmet İnönü cumhurbaşkanlığının idaresindeki CHP’nin hükümetinin icraatı idi. Yanılmıyorsam da Başbakanlık ise merhum Şemseddin Günaltay uhdesinde idi. Çoruh nehrinin adı muhafaza edilmiş, ancak o zamanki ifade ile vilayete Artvin adı uygun görülmüştü.

Yunan olan tarihçi Heredot’un, İskit diye nitelendirdiği bu devlet çağının öncüsüydü. Tekerleği icat eden, atı evcilleştiren, tarihte ilk beyin ameliyatını gerçekleştiren İskitler, Artvin’i ele geçirerek bu alanı askeri üs olarak kullanmaya başlamışlardı. İskitler sonrası Arsaklar, adı verilen bir sülale Artvin’e egemen oldu. Şamanist dini öğretiye inanan bu sülale, M.S: 350'lili yıllarda Bizans etkisinde kalarak İseviliği kabul ettiler. Daha sonra da Bizans’ın tahakkümü altına girdiler. 575 yılında İran Kralı I. Daryus Bizans’a saldırınca bundan istifade eden Hazar Türkleri Çoruh nehri boylarına egemen oldular.

3. Halife Hz.Osman (r.a) döneminde İslam orduları kumandanı Mesleme Oğlu Habib Bizans’ı yenerek Şavşat-Ardanuç-Artvin’i ele geçirdi. Hazar denizine ilerlemek istese de Museviliği kabul eden Hazarlar tarafından durduruldular. Emeviler döneminde Hazarlar ile birleşen Artvin halkı İslam ordularına karşı direndi. m. 786’da, Abbasi Halifesi Harun Reşit, Çoruh bölgesini başkenti Bağdat’a bağladı.

m. 853-1023'de Artvin Bagratlar ve Sac adlı Abbasilere bağlı iki beylik kuruldu. Sac emirliği yıkılınca Artvin tekrar Bizans’ın eline geçti. Bu esnada İran Merkezli kurulan Selçuklu Devletinin reisi Tuğrul Bey, Anadolu’nun keşfi için 1018’de kardeşi Çağrı Bey’i batıya gönderdi. 1040 Dandanakan Savaşı’nda Gazneliler’i yenip devlet statüsüne çıkan Selçuklular, 1048 Pasinler Savaşı ile Artvin sınırına kadar geldiler.

Alparslan 1064’te Gürcistan seferine çıkarak Çoruh boylarını ele geçirir. Alparslan’ın ölümü üzerine Bizans’tan yardım alan Gürcü Kralı Gorgi, Artvin’i tekrar ele geçirdi. Fakat 1081’de Melikşah’a yenilince, Melikşah’ın desteği ile Çoruh’u da içine alan Erzurum-Bayburt-Kars merkezli Saltuk oğlu beyliği kuruldu. Türk nüfusunun Artvin’e yayılması hızlandırıldı.

Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılışı sonrası Artvin, Azerbaycan merkezli İldenizoğlu Atabeyliğine bağlandı. 1263’te Kubilay Artvin’i ele geçirerek bu yöreyi İlhanlı topraklarına kattı. 1265’te Kıpçak Türkü olan Sarkis, bu yörede Çıldır Atabeyliğini kurdu.

1458-1463-1466 yılları arasında Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Çoruh boylarına üç sefer düzenlemişse de, Osmanlı hükümdarı II. Mehmed’e yani Fatih Sultan Mehmed'e Oltukbeli savaşında yenilince zafiyet kendisini gösterince, Safevilerin eline 1502 senesinde geçivermişti.

Osmanlı Serhat Şehri Artvin

Artvin İlinin Osmanlı yönetimine geçtiği zaman dilimine ait belgeler yeterli değildir. Bununla beraber Sultan II. Mehmed’in Trabzon Rum Devletini yıkarak Karadeniz bölgesinin sahil kıyısını Artvin şehrinin kıyı kesiminden itibaren ele geçirdiği de bilinmektedir. Bu esnada Artvin-Yusufeli-Ardanuç-Borçka Çıldır Atabeyliğinin elinde bulunuyordu.

I. Selim, yani Yavuz Sultan Selim, Trabzon Valisiyken Gürcistan’a yaptığı seferde Batum’un güneybatısında bulunan Güney Kalesini ele geçirmiştir. Bu kalenin adı ile sancak kuran Yavuz Selim, sancağa Borçka-Hopa ve Artvin’i bağlamıştır. Çaldıran seferinden 20 yıl sonra Erzurum Beylerbeyi Mehmed Han, Yusufeli civarına akınlar yapmış idi. Ardanuç Atabeyi II. Keykavus ayaklanınca Yavuz Selim’ in oğlu, I.Süleyman yani Kanuni Sultan Süleyman, ikinci veziri Kara Ahmet Paşayı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Kara Ahmet Paşa'nın İkinci seferi ile Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu. 1549-1551 yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi iki yıl kadar 2. Keykavus’un elinde kaldı. 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesini de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa, bu bölgeyi de Osmanlı ülkesine kattı. 2. Keykavus kaçarak İran’a sığındı.

Evet muhterem okurlarımız, Çoruh'un Artvin oluşuna dair az bilinene getirdiğimiz kısa ve öz bilgileri burada noktalarken, Dünya çapında bir baraja sahip olmalarına vesile olacak yapımın neticeye ulaşması bölgeyi ve ülkemizi madden ve manen kalkınma yolunda gösterecek olduğu istikametin tahakkuku Aziz milletimizin yapılan her faydalı hizmetten memnuniyet duyduğu ve bahtiyar olduğunu da hatırlatmak isteriz. Fiemanillah.