Cehalet, çoğu zaman yalnızca bilgisizlik olarak algılanır. Oysa asıl tehlikeli olan, yanlışı doğru sanmaktır. Doğan Cüceloğlu’nun ifadesiyle öğrenilmiş cehalet, doğru bilinen yanlışların kuşaktan kuşağa aktarılmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, yalnızca bireyin değil, toplumun da zihinsel ufkunu daraltır. Çünkü insan, zaten bildiğini düşündüğü bir konuda öğrenmeye kapalıdır.

Öğrenilmiş cehalet, bireyin yaşamında görünmez bir engel gibi işlev görür. “Ben yapamam.” düşüncesi, yetenekleri keşfetmeye izin vermez. “Kız çocuk okumaz.” yargısı, bir hayatı daha başlamadan sınırlar. “Erkek ağlamaz.” kalıbı, duyguların en doğal ifadesini baskılar. Yanlış kabul edilen bu tür fikirler, insanın kendini gerçekleştirme ihtimalini kökten budar.Kulaktan duyma eksik bilgi insanı yanlış yola götürür.Araştırmamak doğru olan nedir? Etik mi?insanı boyutu nedir ? dememek sadece ben öyle istedim demek mutsuzlugun kargaşanın sebebidir.

Sadece kendine mi? zarar verir böyle davranan insan …

Toplumsal ölçekte ise tablo daha çarpıcıdır. Nesiller boyunca sorgulanmadan aktarılan yanlışlar, eksik bilgi zamanla kültürün parçası haline gelir. Gelenek ve doğruluk arasındaki sınır belirsizleşir. Böylece toplum, değişime ve yeniliğe direnç gösteren bir yapıya bürünür. Oysa ilerleme, eleştirel aklın devreye girdiği yerde başlar. Sorgulamanın olmadığı yerde bilgi, dogmaya dönüşür; dogmalar da özgürlüğün önündeki en kalın duvarlardır.

Bu nedenle öğrenilmiş cehaleti aşmanın tek yolu, her bilginin kaynağını ve geçerliliğini yeniden tartabilmektir. İnsan zihni, sorgulamayı bıraktığında durağanlaşır; sorgulamaya devam ettiğinde ise ufku genişler. “Bu bilgi gerçekten doğru mu?”, “Neye dayanarak böyle düşünüyorum?”, “Farklı bir bakış açısı olabilir mi?” soruları, özgürlüğün anahtarıdır.

Bugün bildiğimizi sandığımız hangi doğruların üzerine yeniden düşünmeye cesaret ederiz? Belki de hakikate giden yol, bu sorulara verilecek yanıtlarla açılacaktır.