Yumurtalık Kistinde İlk Soru: Geçici mi, Kalıcı mı?

Rutin jinekolojik kontrolde ya da başka bir nedenle yapılan ultrasonda yumurtalıkta kist görülmesi, sık karşılaşılan bir durumdur. Bu noktada verilecek ilk karar, kistin hemen tedavi gerektirip gerektirmediği değil, kistin geçici mi yoksa kalıcı mı olduğudur.

Geçici (fonksiyonel) kistler

Yumurtalık her ay yumurtlama sürecinde küçük sıvı dolu keseler (foliküller) oluşturur. Bu keselerin bazen beklenenden fazla büyümesi veya yumurtlama sonrasında sıvı biriktirmesiyle fonksiyonel kistler meydana gelir. Folikül kistleri ve korpus luteum kistleri bu grupta yer alır.

Fonksiyonel kistlerin büyük çoğunluğu herhangi bir tedaviye gerek kalmadan birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Bu nedenle üreme çağındaki bir kadında saptanan basit görünümlü kistte ilk yaklaşım, genellikle 6–8 hafta sonra adetin erken döneminde yapılan kontrol ultrasonudur.

Doç. Dr. Cengiz Andan bu konuda şunu belirtiyor: “Üreme çağındaki kadınlarda ilk ultrasonda görülen kistlerin önemli bir kısmı, kontrol ultrasonunda artık yerinde olmuyor. Bu nedenle ilk görüntüye bakarak ameliyat kararı vermiyoruz.”

Kalıcı kistler

Kontrol ultrasonunda kaybolmayan ya da ilk görüntülemede belirli özellikler taşıyan kistler kalıcı kist olarak değerlendirilir. Bu grupta çikolata kisti (endometrioma), dermoid kist ve seröz veya müsinöz kistadenomlar yer alır. Bu kistler kendiliğinden kaybolmaz ve çoğu zaman izlem ya da cerrahi planlama gerektirir.

Ultrasonda değerlendirilen özellikler

Kistin niteliğini belirlemede en önemli araç, deneyimli ellerde yapılan transvajinal ultrasonografidir. Değerlendirmede şu özelliklere bakılır:

• Kistin boyutu ve kontrol ultrasonunda değişimi
• İç yapısı: tamamen sıvı dolu (basit) mi, yoksa bölmeli, kalın duvarlı ya da katı alanlar içeren (kompleks) mi
• Kist içinde veya duvarında kan akımı bulunup bulunmadığı
• Karın içinde serbest sıvı varlığı

Basit görünümlü kistler büyük olasılıkla iyi huyludur. Katı alanlar, kalın bölmeler ve belirgin kan akımı gibi özellikler ise ek değerlendirme gerektirir. Gerekli durumlarda MR ve kan tümör belirteçleri ile değerlendirme tamamlanır.

Hangi kist tedavi gerektirir?

Yumurtalık kisti tedavisi aşağıdaki durumlarda gündeme gelir:

Kontrollerde kaybolmayan kist: Birkaç ay arayla yapılan ultrasonlarda devam eden, özellikle büyüme eğilimi gösteren kistler. Şikâyete neden olan kist: Kasık ağrısı, baskı hissi ya da ilişki sırasında ağrıya yol açan kistler. Şüpheli özellikler taşıyan kist: Ultrasonda kompleks yapı gösteren kistler ile menopoz sonrası dönemde saptanan kistler. Büyük kist: Boyutu arttıkça yumurtalığın kendi etrafında dönmesi ve kistin yırtılması gibi acil durumların riski de artar.

Cerrahi gereken durumlarda, özellikle üreme çağındaki hastalarda amaç kistin sağlıklı yumurtalık dokusu korunarak çıkarılmasıdır. Laparoskopik yöntemle kist duvarı yumurtalıktan ayrılarak alınır ve patolojik incelemeye gönderilir.

Doç. Dr. Cengiz Andan'ın klinik gözlemi: “Yumurtalık kisti ameliyatında başarının ölçüsü yalnızca kistin çıkarılması değil, ameliyattan sonra hastanın elinde sağlıklı bir yumurtalığın kalmasıdır.”

Sonuç

Yumurtalıkta kist saptanması her zaman tedavi gerektiren bir durum değildir. Kistin geçici mi kalıcı mı olduğunun belirlenmesi, ultrason özelliklerinin dikkatle değerlendirilmesi ve tedavi gereken kistlerde yumurtalık dokusunun korunması, doğru yaklaşımın temel adımlarıdır.

Doç. Dr. Cengiz Andan – Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı