UZZK Başkanı Tan: "Zeytinde krizi fırsata çevirebiliriz"
Bu sezon zeytin rekolte verilerini değerlendiren Dr. Tan, 2026/27 sezonunda zeytin rekoltesinin 4 milyon 30 bin tonla tüm zamanların rekor seviyesine ulaşacağının öngörüldüğünü açıkladı.
Öngörülen rekoltenin 1 milyon 163 bin tonunun sofralık zeytine ayrılacağını, geri kalan yağlık zeytinden ise 588 bin ton zeytinyağı elde edileceğini belirten Tan, bu rakamlarla Türkiye'nin zeytinyağında İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine bir kez daha yükseleceğini vurguladı.
Üretim rekoruna rağmen maliyet ve fiyat krizi
Rekor beklentisinin sevinç oluşturması gerekirken mevcut piyasa şartlarının üreticide endişeye yol açtığını ifade eden Dr. Mustafa Tan, maliyetler ile alım fiyatları arasındaki uçuruma dikkati çekti.
Bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyetinin 50-70 lira, zeytinyağının ise 240-280 lira bandında olduğuna işaret eden Tan, buna rağmen piyasadaki alım fiyatlarının sıradan zeytin için kilogram başına 20-35 lira, zeytinyağı için ise 170-200 lira seviyelerinde kaldığını kaydetti.
Alım fiyatlarının artan maliyetleri karşılamadığını belirten Tan, bu durumun sevinç yerine endişe ve hüzün havası oluşturduğunu ifade etti.
Ürünün dalında ve yerde kalma riski
Mevcut piyasa şartlarının üretimi tehdit ettiğini vurgulayan Dr. Tan, yere dökülen yaklaşık yüzde 30-40 oranındaki dip zeytinin ve engebeli alanlarda yer alan maliyeti yüksek, seyrek tutumlu ağaçlardaki zeytinlerin toplanamama riski bulunduğuna dikkati çekti. Tan, ayrıca zeytinyağı randımanlarının normalde 1/5 oranında olması gerekirken bu yıl 1/6-10 arasında olduğunu bu faktörlerin zeytinyağı rekoltesini düşüreceğini belirtti.
Toplanamayan ürünlerin dalında veya yerde bırakılması halinde rekoltenin yüzde 30 ila 50 oranında daha düşük gerçekleşebileceği uyarısında bulunan Tan, tarihi rekor beklenen bir yılda tablonun tersine dönerek adeta bir "yok yılı" gibi hasat dönemi yaşanabileceğini dile getirdi.
Riskleri fırsata çevirecek çözüm önerileri
UZZK Başkanı Dr. Mustafa Tan, risklerin fırsata dönüştürülmesi, iç tüketimin hızla artırılması ve ülkeye milyarlarca dolarlık döviz girdisi sağlanması amacıyla alınması gereken öncelikli önlemleri şu şekilde sıraladı: Avrupa Birliği müktesebatına uyum çerçevesinde, üreticinin maliyetini karşılayacak şekilde zeytinyağına kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytine ise 20 sent/avro fark ödemesi yapılması İhracatçılara; dökme, fason işlenen ve 1-5 kilogram arası ambalajlı ihracatları için daha önce olduğu gibi ton başına 100, 300 ve 750 dolara kadar ihracat iadesi verilmesi İspanya'da olduğu gibi zeytinyağı fiyatının maliyetin altına düşmesi nedeniyle belirli miktarda stoklama yardımının kooperatifler aracılığıyla sağlanarak piyasanın regüle edilmesi AB'ye gümrük ve vergiden muaf ihracat kontenjanının sadece 100 ton seviyesinde olduğuna, Tunus'a ise 56 bin 400 ton kontenjan uygulandığına dikkati çekilerek, AB ile yapılan taviz anlaşmaları kapsamında Türkiye'nin kontenjanının en az Tunus seviyesine çıkarılması Devlet eliyle, ikili ticari ilişkilerin güçlü olduğu Türki cumhuriyetler ve benzeri ülkelere zeytinyağı satışı yapılması veya mal değişimi (takas) mekanizmalarının işletilmesi İç tüketimi artırmak amacıyla hükümet tarafından zeytinyağı ve sofralık zeytinin faydalarını içeren kamu spotları hazırlanarak toplumun bilgilendirilmesi.
