Bir insanı her sabah işe giderken kaygı duymaya, zamanla kendisinden şüphe etmeye ve yaptığı işi sorgulamaya iten şey ne olabilir? İşini kaybetme korkusu mu, yöneticisinin baskısı mı, çalışma arkadaşlarının dışlaması mı? Bazen bunların hepsi…

Mobbing, çalışma hayatının görünmeyen şiddet biçimlerinden biridir. Fiziksel bir iz bırakmayabilir; ancak insanın özsaygısını, mesleki güvenini ve ruhsal dayanıklılığını aşındırabilir. Sürekli küçümsenmek, emeğinin yok sayılması, toplantılardan dışlanmak ya da kişinin başarısız olacağı koşullarda bırakılması, tekrarlayan ve sistematik bir baskıya dönüştüğünde sıradan iş sorunlarının ötesine geçer.

Ancak mobbingin asıl ağır yanı, her zaman yaşanan baskının kendisiyle sınırlı değildir. Bazen insanın yaşadıklarını kanıtlayamaması, anlatamaması ve anlattıklarına başkalarını inandıramaması, maruz kaldığı psikolojik yükü daha da ağırlaştırır.

Çünkü mobbing her zaman herkesin görebileceği bir hakaret biçiminde ortaya çıkmaz. Bazen bir toplantıda sözünün kesilmesinde, önemli bir bilginin kendisinden saklanmasında, diğer çalışanlara gösterilen anlayışın kendisinden esirgenmesinde saklıdır. Tek tek bakıldığında önemsiz görünen davranışlar, zaman içinde bir örüntü oluşturabilir. Üstelik bu davranışlar başkalarının yanında gerçekleşmediğinde kişinin yaşadıklarını anlatması daha da zorlaşır.

Çalışan kendisini ifade etmeye çalıştığında, “Yanlış anlamış olabilirsin”, “Her şeyi kişisel algılama” ya da “Bunu kanıtlayabilir misin?” sözleriyle karşılaşabilir. Böylece kişi, yaşadığı baskıyla mücadele etmenin yanında, yaşadıklarının gerçek olduğunu kabul ettirme çabasına da girer.

Bir süre sonra kendisini sorgulamaya başlayabilir: “Sorun bende mi?”, “Yeterince başarılı değil miyim?”, “Acaba ben mi abartıyorum?” Başkalarının davranışlarını anlamlandırmaya çalışırken kendi yeterliliğine ilişkin güvenini kaybedebilir.

İşini kaybetme korkusu, ekonomik sorumluluklar ve mesleki itibarın zedelenmesi endişesi de bu süreci ağırlaştırabilir. Kişi yaşadıklarını ailesine anlatamayabilir, çalışma arkadaşlarından destek göremeyebilir. Dışarıdan bakıldığında işine devam eden bir insan vardır; içeride ise giderek yalnızlaşan ve tükenen biri…

Peki, bu süreçte kurumların ve yöneticilerin sorumluluğu nerededir?

Bir çalışan sürekli hedef hâline getirildiğinde, şikâyetleri dikkate alınmadığında ve davranışların sürekliliği araştırılmadığında sorun yalnızca iki kişi arasındaki anlaşmazlık olmaktan çıkar. Kurumun yönetim anlayışı ve adalet duygusu da sorgulanmalıdır. Her anlaşmazlık mobbing değildir; ancak sistematik psikolojik baskı iddiaları da sıradan bir iş çatışması olarak geçiştirilmemelidir.

Mobbingin ruhsal sonuçlarını yalnızca iş verimliliğinin düşmesiyle açıklamak mümkün değildir. Sürekli baskı, kaygı, depresif belirtiler, uyku sorunları ve umutsuzlukla ilişkili olabilir. Ağır durumlarda intihar düşüncelerine ilişkin riskleri de artırabilir. İntihar çok sayıda etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilen karmaşık bir olgudur. Bu nedenle tek bir nedene bağlanamaz; ancak çalışma hayatındaki psikolojik şiddetin kişinin yaşadığı krizi ağırlaştırabileceği gerçeği göz ardı edilmemelidir.

Mobbingle mücadele, mağdura daha güçlü olmasını söylemekle sınırlı kalamaz. Çalışanların güvenle başvurabileceği mekanizmalar kurulmalı, iddialar tarafsız biçimde incelenmeli ve yöneticiler davranışlarının sonuçları konusunda sorumluluk üstlenmelidir. Süreç boyunca yaşanan olayların tarihleriyle kaydedilmesi, yazışmaların ve diğer hukuka uygun delillerin korunması da önemlidir.

Çünkü insanın yaşadığı baskıyı dile getirmesi kadar, sesinin duyulabileceği bir ortamın bulunması da önemlidir.

Bir insanın yaşadığı acıyı, ancak dayanamaz hâle geldiğinde ciddiye almak zorunda mıyız?

Hiçbir başarı hedefi, hiçbir kurumsal çıkar ve hiçbir yönetsel güç, insan onurundan daha değerli değildir. Mobbingin görünmeyen yüzünü fark etmek, yalnızca mağdurun yaşadıklarını anlamak değil, bu davranışlara izin veren çalışma ortamlarını da sorgulamaktır.

Bazen insanın ihtiyacı, kendisine daha güçlü olması gerektiğinin söylenmesi değil; yaşadığı haksızlığın görülmesi, sesinin duyulması ve yalnız olmadığını hissetmesidir.