“Çok hareketli, söz dinlemiyor, öfkesi çabuk yükseliyor…” Bu cümleler artık sadece evlerin değil, okul koridorlarının ve sokakların ortak dili hâline geldi. Peki hiç düşündünüz mü: Bu çocuklar ne yiyor? Çünkü davranış, sadece terbiye ya da mizaç meselesi değildir; bazen beynin kimyası, yediğiyle şekillenir.

Şeker, rafine karbonhidrat ve katkı maddeleri içeren besinler, çocuk beyninde ani enerji dalgalanmalarına yol açabilir. Kan şekeri hızla yükselir, sonra hızla düşer. Çocuk bu iniş çıkışları kelimelerle ifade edemez; bedeniyle gösterir: yerinde duramaz, sabrı azalır, öfkesi çabuk tetiklenir. Ancak her hareketli çocuk, şekerden kaynaklı hiperaktivite yaşamaz; mesele çoğu zaman bireysel duyarlılık ve beslenme kalitesiyle ilgilidir.

Bilim de bu durumu destekliyor. Yapay gıda boyalarının bazı çocuklarda davranışsal belirtileri artırabileceği gösterilmiş (McCann ve ark., 2007, Lancet). Şekerli içecekler ve işlenmiş gıdaların aşırı tüketimi ise özellikle dikkat ve davranış sorunları olan çocuklarda küçük ama anlamlı etkiler yaratabiliyor (Liu ve ark., 2016, PubMed). Öte yandan kontrollü çalışmalar, şekerin herkeste hiperaktiviteye yol açtığını göstermiyor; yani mesele genellikle çocuğun biyolojik duyarlılığı ve günlük beslenme düzeniyle ilgilidir.

Güne şekerli bir kahvaltıyla başlayan, okulda paketli atıştırmalıklarla beslenen ve akşam saatlerinde ekran karşısında bilinçsizce atıştıran bir çocuktan içsel denge ve sabır beklemek gerçekçi değildir. Bu sadece davranışı değil; öğrenmeyi, dikkati ve duygusal dayanıklılığı da etkiler.

Peki aileler ne yapabilir? Mükemmel olmaya gerek yok, ama dengeli ve bilinçli bir rutin şart. Kahvaltıyı ihmal etmeyin; protein ve liften zengin yiyecekler, kan şekerini dengeler ve beynin sakin çalışmasına yardımcı olur. Atıştırmalıkları akıllıca seçin; şekerli gofret ve çikolata yerine yoğurt, meyve veya kuruyemiş sunun. Öğünleri düzenli hale getirin; uzun açlıklar, kan şekeri dalgalanmalarını artırır ve davranış sorunlarını tetikler. Ekran süresini ve uyku düzenini kontrol altında tutun; uzun ekran süreleri ve yetersiz uyku, hiperaktivite ve dikkatsizlikle ilişkilidir. Günlük fiziksel hareketi artırın; oyun, koşu ve spor, çocuğun enerjisini dengeler ve öfke kontrolünü kolaylaştırır.

Çocuğu susturmaya, etiketlemeye veya cezalandırmaya çalışmadan önce mutfağımıza, tabağına ve günlük rutinine bakmak gerekir. Çünkü bazen davranışları değiştirmek için ilk adım, azarlamak değil, doğru beslemektir. Sağlıklı nesiller sadece iyi sözlerle değil, iyi lokmalar ve düzenli alışkanlıklarla da yetişir. Çocuğun davranışını anlamak için önce tabağına ve yaşam tarzına bakmak gerekir; çünkü bir çocuğun enerjisi, sabrı ve dikkati çoğu zaman yediğiyle şekillenir.