Bazı kitaplar okunur, bazıları başucu kitabı olur. Bazı eserler ise yalnızca bilgi vermez; bir şehrin hafızasını geleceğe taşır. Geçtiğimiz günlerde elime ulaşan üç ciltlik Bursa Vakıf Eserleri Envanteri de işte tam anlamıyla böyle bir eser.

Sayfalarını çevirdikçe bunun sıradan bir envanter çalışması olmadığını anlıyorsunuz. Her satırında yüzyılların emeği, her fotoğrafında bir medeniyetin izi, her başlığında ise Bursa’nın kökleriyle kurduğu güçlü bağ var. Bu eser; taşın, kitabenin ve mimarinin ötesinde, vakıf anlayışıyla inşa edilmiş büyük bir medeniyetin hikâyesini anlatıyor.

Bugün şehirler çoğu zaman yeni yolları, yüksek binaları ve büyük yatırımlarıyla konuşuluyor. Oysa bir şehrin gerçek zenginliği, sahip olduğu hafızadır. Geçmişini kayıt altına alamayan şehirler, geleceğini de sağlıklı inşa edemez. Bu yüzden böyle çalışmalar yalnızca bugünün değil, yarının da en kıymetli kaynaklarıdır.

Bursa’yı diğer şehirlerden ayıran en önemli özelliklerden biri, sadece bir başkent olması değil; bir vakıf medeniyetinin başkenti olmasıdır. Osmanlı Devleti’nin ilk başkenti olarak şekillenen şehir, fethedilen toprakları yalnızca askerî başarılarla değil, vakıf anlayışıyla da ihya etti. Bir caminin yanına medrese, medresenin yanına imaret, han, hamam, çeşme ve çarşı inşa eden bu anlayış; şehirleri sadece yaşanabilir değil, aynı zamanda paylaşılabilir ve sürdürülebilir kıldı. Bursa’nın bugün Hanlar Bölgesi’nden mahalle aralarındaki mütevazı çeşmelere kadar uzanan zengin mirası, işte bu vakıf kültürünün eseridir. Bu yönüyle Bursa, yalnızca taş ve tuğlanın değil; dayanışmanın, sosyal adaletin ve insanı merkeze alan bir medeniyet anlayışının da başkentlerinden biridir.

Vakıf medeniyeti, bu toprakların en güçlü dayanışma modelidir. Bir caminin yanında medrese, medresenin yanında imaret, han, hamam, çeşme ve çarşı kuran anlayış; sadece yapılar değil, bir hayat düzeni inşa etti. Bugün Bursa sokaklarında hâlâ hissedilen ruh da işte bu vakıf kültürünün mirasıdır.

Eserin en çok dikkatimi çeken yönlerinden biri de Bursa’yı sadece merkezden ibaret görmemesi oldu. İznik’ten İnegöl’e, Karacabey’den Gemlik’e, Mudanya’dan Orhangazi’ye, Kestel’den Yenişehir’e kadar ilçelerin de aynı titizlikle ele alınması, Bursa’nın bütüncül tarihine duyulan saygının en güzel göstergelerinden biri.

Özellikle Osmanlı Devleti’nin kuruluş sürecinde çok önemli bir yere sahip olan Yenişehir’in vakıf eserlerinin ayrıntılı biçimde kayıt altına alınması, ilçemiz adına ayrıca gurur verici. Çünkü tarih yalnızca büyük şehir merkezlerinde yazılmadı; bu toprakların her köşesinde, her vakıf eserinde ve her taşında yazıldı.

Yıllardır şehir kimliği üzerine yazılar yazıyorum. Her fırsatta Bursa’nın yalnızca bugünüyle değil, yedi asırlık medeniyet birikimiyle değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyorum. Çünkü şehirler geçmişlerini unuttuklarında büyüseler bile kimliklerini kaybetmeye başlar. Kimliği olmayan şehirler ise zamanla sadece beton yığınlarına dönüşür. İşte bu eser, Bursa’nın kimliğini, hafızasını ve medeniyet iddiasını kayıt altına alıyor.

İnanıyorum ki bu üç cilt, sadece araştırmacıların ve akademisyenlerin değil; Bursa’yı anlamak isteyen herkesin yıllarca başvuracağı temel kaynaklardan biri olacaktır. Bugün hazırlanan bu çalışma, yarın çocuklarımızın ve torunlarımızın geçmişi öğrenirken başvuracağı en değerli eserlerden biri hâline gelecektir.

Bu vesileyle, böylesine kapsamlı ve kalıcı bir çalışmayı kültür hayatımıza kazandıran Vakıf Katılım’a, projede emeği bulunan tarihçilere, akademisyenlere, araştırmacılara, editörlere ve saha çalışmalarında görev alan herkese gönülden teşekkür ediyorum.

Çünkü medeniyet, yalnızca eser inşa etmekle değil; o eserleri kayıt altına alıp gelecek nesillere emanet etmekle de yaşar. Bursa Vakıf Eserleri Envanteri, işte bu emaneti hakkıyla taşıyan, Bursa’nın hafızasına bırakılmış çok kıymetli bir kültür mirasıdır.