İznik, sıradan bir tarih şehri değil, bir dünya değeri. Antik Çağ’da Bitinya Krallığı’na, ardından Anadolu Selçuklu Devleti’ne ve Bizans İmparatorluğu’nun İznik merkezli dönemine başkentlik yapmış, Osmanlı’nın ilk dönemlerinde önemli bir ilim ve kültür merkezi olmuş bir şehirden söz ediyoruz. Hristiyanlık tarihinin iki önemli konsiline ev sahipliği yapan İznik, surları, tarihî kapıları, çinileri ve farklı medeniyetlerden günümüze ulaşan eserleriyle insanlığın ortak mirasının önemli bir parçası. Ancak bu zenginliği anlatmakta gösterdiğimiz başarıyı, eserleri korumakta da gösterebiliyor muyuz?

Geçtiğimiz günlerde Roma döneminden kalma, yaklaşık iki bin yıllık su kemerinin durumuna ilişkin haberler dikkatimi çekti. Abdulvahap Yolu üzerindeki tarihî yapının bazı bölümlerinde çökmeler yaşandığı, taşların arasından çıkan ağaç köklerinin esere zarar verdiği belirtiliyor. Yüzyıllardır ayakta duran bir mühendislik eserinin bugün bakımsızlıkla gündeme gelmesi düşündürücü.

İki bin yıl önce insanlar, dönemin imkânlarıyla İznik’e su ulaştırmak için kilometrelerce uzanan bir sistem kurmuş. İmparatorluklara, savaşlara ve depremlere tanıklık eden bu yapı günümüze kadar ulaşmış. Şimdi onu gelecek kuşaklara aktarmak bizim sorumluluğumuz.

Elbette İznik’te önemli restorasyonlar, arkeolojik kazılar ve koruma çalışmaları yürütülüyor. Emeği geçen kurumları ve uzmanları takdir etmek gerekiyor. Ancak büyük projeler devam ederken mevcut eserlerin düzenli bakımının ihmal edilmesi kabul edilemez. Üstelik zamanında yapılan teknik kontroller ve bilimsel yöntemlerle gerçekleştirilen küçük müdahaleler, ileride ortaya çıkabilecek çok daha büyük zararları önleyebilir.

Bence asıl mesele, tarihî eserleri koruma anlayışımızda. Biz çoğu zaman bir eseri restorasyon projesi başladığında, açılış töreni yapıldığında veya yıkılma tehlikesi ortaya çıktığında hatırlıyoruz. Oysa koruma, bir defalık yatırım değil, süreklilik gerektiren bir kamu hizmetidir.

İznik için bütün tarihî yapıları kapsayan, düzenli güncellenen bir bakım ve izleme programı oluşturulmalı. Hangi eserin ne durumda olduğu, hangi müdahaleye ihtiyaç duyduğu ve hangi kurumun sorumluluğunda bulunduğu açıkça belirlenmeli. Üniversiteler, koruma kurulları ve ilgili kamu kurumları bilimsel bir çalışma takvimi etrafında buluşmalı.

Bursa’nın bunu başaracak insan kaynağı ve kurumsal birikimi var. Önemli olan mevcut imkânları ortak bir koruma anlayışına dönüştürebilmek.

İznik’in turizm potansiyelini geliştirmek, uluslararası tanıtımını güçlendirmek elbette önemli. Fakat dünyayı İznik’e davet ederken ziyaretçilerin görmeye geldiği eserlerin geleceğini de güvence altına almalıyız. Yeni yatırımlara gösterdiğimiz özeni, elimizdeki değerleri yaşatmaya da göstermeliyiz.

İki bin yıl önce böyle bir su kemerinin inşa edilmesi, o dönemin insanlarının başarısıydı. Onun gelecek yüzyıllarda da ayakta kalmasını sağlamak ise bizim başarımız olacak.

İznik’in tarihini anlatacak çok şeyimiz var. Önemli olan, gelecek kuşakların da anlatabileceği eserler bırakabilmek.