Son zamanlarda çevreme baktığımda en çok dikkatimi çeken şeylerden biri, insanların ticarete olan güvenini yavaş yavaş kaybetmesi.

Eskiden bir esnafa girdiğinizde gözünüz kapalı alışveriş yapardınız.

Çünkü bilirdiniz ki o kişi sizi kandırmaya çalışmaz, malının arkasında durur.

Şimdi ise bir ürün satın alırken bile insanın aklında onlarca soru oluşuyor:

Acaba doğru fiyat mı?

Acaba ürün anlatıldığı gibi mi?

Acaba beni yanıltıyorlar mı?

Aslında ticaretin temelinde güven vardır. Para kazanmak elbette herkesin hakkıdır.

Hiç kimse zarar etmek için iş yapmaz.

Ancak son yıllarda bazı insanların daha fazla kazanma hırsıyla dürüstlükten uzaklaştığını görüyoruz. İşte bu noktada ortaya ticari ahlaksızlık çıkıyor.

Hepimiz günlük hayatımızda bunun farklı örnekleriyle karşılaşıyoruz. Bazen bir ürünün kalitesi olduğundan çok daha iyi gösteriliyor, bazen insanlar indirim adı altında yanıltılıyor, bazen de fırsatçılık yapılarak normal şartlarda satılmayacak fiyatlar isteniyor.

Özellikle ekonomik sıkıntıların yaşandığı dönemlerde bu tür davranışlar daha fazla göze çarpıyor. İnsanlar zaten geçim derdiyle mücadele ederken bir de kandırılma korkusu yaşamak zorunda kalıyor.

Bazı kişiler "Herkes yapıyor", "Bu devirde dürüst olunmaz" ya da "Bir şekilde para kazanmak lazım" diyerek yapılan yanlışları savunabiliyor.

Oysa dürüstlük şartlara göre değişen bir değer değildir. İnsan zor zamanda da dürüst kalabilmelidir. Çünkü ahlak, işlerin iyi gittiği günlerde değil, çıkarların devreye girdiği zamanlarda ortaya çıkar.

Dürüst olmayan bir satıcı belki bir gün, bir hafta ya da birkaç ay daha fazla para kazanabilir. Ancak uzun vadede kaybedeceği şey çok daha büyüktür: güven. Bir müşteriyi kandırarak elde edilen kazanç geçicidir. Fakat kaybedilen itibarın geri gelmesi yıllar alabilir. İnsanlar kötü deneyimlerini birbirleriyle paylaşır, çevresini uyarır ve sonunda o işletmenin adı güvenilmez olarak anılmaya başlar.

Öte yandan ticari ahlaksızlık yalnızca müşteriye zarar vermez. Dürüst çalışan esnafa da zarar verir. Çünkü işini hakkıyla yapan, vergisini ödeyen, kaliteli ürün sunan insanlar; haksız yöntemlerle avantaj elde etmeye çalışanlarla rekabet etmek zorunda kalır. Bu durum zamanla dürüst insanların emeklerinin karşılığını almasını zorlaştırır. Sonuçta zarar gören sadece birkaç kişi değil, bütün toplum olur.

Ben hâlâ dürüst ticaretin mümkün olduğuna inanıyorum. Çünkü çevremizde işini severek yapan, müşterisini aldatmayan ve kazancını helal yoldan elde etmeye çalışan çok sayıda insan var. Birçok küçük esnafın yıllardır ayakta kalmasının nedeni de budur. İnsanlar güven duydukları yere gitmeye devam ederler. Çünkü güven, reklamla satın alınabilecek bir şey değildir; yıllar içinde kazanılır.

Bence bugün ticari hayatta en çok ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla denetimden önce daha fazla vicdandır. Kanunlar elbette gereklidir, ancak insanı her zaman kanunlar değil, vicdanı durdurur. Bir kişinin görmediği yerde bile doğru olanı yapması, gerçek ahlakın göstergesidir.

Sonuç olarak ticari ahlaksızlık yalnızca ekonomik bir sorun değildir. Bu mesele aynı zamanda güven, vicdan ve insanlık meselesidir. Kısa yoldan kazanılan paralar gelip geçer ama dürüstlükle kazanılan itibar kolay kolay kaybolmaz. Eğer güçlü bir ekonomi ve sağlıklı bir toplum istiyorsak, önce ticaretin temelindeki güven duygusunu yeniden güçlendirmemiz gerekir. Çünkü bana göre bir insanın sermayesi sadece parası değil, ismidir. İsmini kaybeden ise ne kadar para kazanırsa kazansın aslında en büyük kaybı yaşamış demektir.