Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, "Türk Yüzyılı: Mottosu ve Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla geçtiğimiz hafta Ankara’da gerçekleşti.

Türk dünyasında birlik, millî uyanış ve modernleşme düşüncesinin en önemli öncüsü “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarını ortaya koyan İsmail Gaspıralı’nın hayalinin gerçekleşmesi için de vesile olan zirvede önemli kararlar alındı.

Türk dünyasında iş birliğinin güçlendirilmesinde ve ortak bir geleceğin inşasında kritik rol üstlenen teşkilatın liderleri, Türkiye'nin ev sahipliğinde bir araya geldi.

Zirveye ilişkin yayımlanan bildiride "Türk dünyasının iş birliği stratejik önemde" denildi.

Türkiye bu zirvede aynı zamanda TDT dönem başkanlığını Azerbaycan’dan devraldı...

* * *

Balkanlardan Çin'e (veya Çin Seddi'ne) kadar salt Türkçe konuşarak seyahat edebilme hayali kuşkusuz çoğumuzda vardır...

Bu hayalin gerçekleşebilmesi arzusu içinde hep olagelsek de bu konuda yapılan onca çalışmaya karşın ilerlemenin çok ağır bir şekilde sürdüğünü görmek hiç kuşkusuz umutlarımızı da kırmamalı...

Unutulmamalı ki, Avrupa Birliği oluşumu bile ortak girişime başlama tarihinden ancak 40 yıl sonra bu noktaya gelebilmiş olmasını da görmek gerek...

Gaspıralı’nın ‘Dilde, fikirde, işte birlik’ derken başa Dil’i koymuş olması önemli...

* * *

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesindeki ortak dil ve ortak alfabe çalışmaları ilk olarak 1991 yılında (o zamanki adıyla Türk Şurası / Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi süreci kapsamında) resmi olarak başlamıştır.

21–23 Mart 1993’de Antalya’da düzenlenen toplantıda ortak alfabe üzerine önemli kararlar alınarak Q, X, W, Ñ, Ä gibi harflerin eklenmesi kararlaştırıldı...

20 Ekim 2022’de Bursa’da düzenlenen Türk Dünyası Ortak Alfabe Çalıştayı ile TDT bünyesinde Ortak Alfabe Komisyonu kuruldu.

9–11 Eylül 2024’de Bakü'de yapılan 3. toplantıda Türk Akademisi ve TDT iş birliğiyle 34 harfli Ortak Türk Alfabesi önerisi üzerinde uzlaşı sağlandı.

Türk dünyasında ortak dil ve iletişim konusundaki son gelişmeler, 30 Ekim 2026 tarihinde Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Konseyi (TDT) 13. Zirvesinde yapılan formlarda ele alındı...

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayan kapsamlı bir Büyük Türk Dili Modeli geliştirilmesi için üye ülkelerden katkı çağrısında bulundu...

* * *

Balkanlardan Çin’e kadar salt Türkçe konuşulan bir dil kuşağı oluşturulabilir mi?

Balkanlar'dan Çin'e doğru ilerlerken arada Slav dilleri, Hint-Avrupa dilleri ve Çin-Tibet dilleri gibi tamamen farklı ailelerden gelen diller de konuşulsa da güzergâh üzerinde en azından Türk Devletlerinin bulunduğu hatta bu olamaz mı?

Türkiye Türkçesi ile Orta Asya'daki Türk dilleri (Özbekçe, Kazakça, Kırgızca, Uygurca vb.) aynı dil ailesine (Türki diller) aittir...

Bu bölgelerde (örneğin Azerbaycan, Özbekistan veya Doğu Türkistan/Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde) benzer sözcüklerle kısmi ve temel düzeyde anlaşmak olasıdır...

Balkanlar'da (Bulgaristan, Kosova, Kuzey Makedonya, Batı Trakya vb.) tarihten gelen Türk azınlıklar ve Türkçe konuşan topluluklar bulunur, fakat coğrafyanın tamamında Türkçe geçerli bir iletişim dili değildir kuşkusuz.

Yarın sürdürmek dileği ile...