Bireylerin topluluklar halinde yaşamaya başlaması ile birlikte toplumların ortak bir irade tarafından yönetilmesi gereksinimine yönelik olarak devlet protokolünün ortaya çıktığı bilinmektedir.

Kişiler arasındaki ilişkilerin saygı ve nezaket ekseninde hüküm sürmesi gibi kamu yönetimindeki işleyişin bir protokol kuralları çerçevesinde olması genel kabul görmüştür.

Ne ki, kimi zamanlar protokol kurallarının yürütülmesinde birtakım aksaklıklar ve yanlışlıkların da olabildiği görülmektedir.

Protokol kurallarının doğru uygulanması kuşkusuz önemlidir…

Devlet denince akla gelen devletliler arasında kimin en önemli olduğudur.

Listenin birinci sırasında Cumhurbaşkanının bulunması tartışmasızıdır…

Listenin ikinci sırasında TBMM başkanının bulunması da tartışmasızdır…

Listenin üçüncü sırasında Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın bulunması da tartışmasızdır…

* * *

Türkiye’de yıllardır uygulanan ve yürürlükte olan protokol listesinde; dördüncü sırada Ana muhalefet Partisi Başkanı ve beşinci sırada eski Cumhurbaşkanları yer alıyordu önceleri…

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesiyle Devlet Protokol Listesi de yeniden şekillendi bilineceği üzere.

Önceden protokolde ikinci sırada Başbakan yer alıyordu. Ancak Başbakanlık kurumu ortadan kalktığı için artık porotokolün ikinci sırası boşaldı.

Üçüncü sırada yer alan Genelkurmay Başkanı’nın yeni protokolde yerini koruması ise sistemin mantığı açısından artık gereksiz ve olanaksız hale gelmişti.

Genelkurmay Başkanı, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Milli Savunma Bakanı’na bağlanmıştı çünkü...

Buna göre dördüncü sırada yer alan Anayasa Mahkemesi başkanının durumu tartışılabilir niteliktedir...

Anayasa Mahkemesi Başkanı'nın, demokratik düzende Ana Muhalefet liderinin önüne geçen bir önemli adamlar listesi sıralaması tartışmalıdır…

Seçilmişlerin atanmışların önünde olması doğaldır çünkü…

* * *

Tarihin en eski dönemlerinden beri devlet teşkilatı içerisinde belirli bir yer edinen devlet protokolü; ilk olarak Romalılar tarafından bir sanat formu olarak kabul edilerek devlet yönetiminde kullanılmaya başlanmış ve bu uygulama zamanla yayılıp genişleyerek devletlerarası ilişkilerin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu'nda ise diplomasi, Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'da ilk daimi diplomatik temsilciliğin kurulmasıyla (1454) kurumsal bir kimlik kazanmıştır.

Kanuni Sultan Süleyman döneminde ise (1563) protokol kuralları daha da geliştirilerek devletlerarası ilişkilerde ağırlık kazanmıştır.

Bu süreçler, diplomasinin evrensel bir sistem haline gelmesine önemli katkılar sağlamıştır.

Protokol kuralları, her ülke için önemli olmakla birlikte, İspanya, Rusya, Almanya, Birleşik Krallık, İtalya, Avusturya, Türkiye gibi kimi ülkelerde çok daha büyük önem taşımaktadır.

* * *

Türkiye’de protokol kuralları ayrıntıları ile ele alındığında; başlangıçta Türk siyasi kurumunun asker-sivil bürokratik vesayet altında bulundurulduğu; oturma düzenlerinin ve davranış kalıplarının buna göre şekillendirildiği görülür.

Ancak bu yapı süreç içinde ve gelişen-değişen koşullara göre değişimlere uğramıştır.

Çünkü ‘öncelik hakkı’ yahut ‘önde gelme sırası’ uygulaması bir ülkenin otoriter, totaliter ya da demokratik eğilimli olup olmadığını göstermesi açısından önemlidir.

Son değişiklik, Cumhurbaşkanlığı Yeni Yönetim Sistemi’ne geçtikten sonra 2018’de gerçekleştirilmiştir.

Dışişleri Bakanlığınca yapılan yeni düzenlemeye göre, eski listede 51. sıradaki Diyanet İşleri Başkanı, kuvvet komutanları, bakanlar, orgeneral ve oramirallerin önünde 10. sıraya alınmıştır.

Eski listede 11. sıradaki orgeneral ve oramiraller artık 23. sıradadırlar.

Tuğgeneral ve tuğamiraller ise listede yoktur…

Onların yerine Sivil Toplum Örgütü Başkanları Devlet Protokolü’nde 35. sırada yer almıştır…